Gübre serpme makinesi dağıtım ayarı, gübrenin tarlaya homojen yayılması, ürün gelişiminin dengeli ilerlemesi ve gereksiz gübre kaybının önlenmesi açısından önemlidir. Yanlış ayar; bazı bölgelerde aşırı gübre birikmesine, bazı alanlarda ise yetersiz beslenmeye yol açabilir. Bu nedenle makinenin ayarı yalnızca sürgü açıklığına göre değil, gübrenin fiziksel özellikleri, traktör hızı, çalışma genişliği ve hedeflenen doz birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.
Makine Ayarına Başlamadan Önce Yapılması Gereken Kontroller
Dağıtım ayarından önce gübre serpme makinesinin genel durumu kontrol edilmelidir. Hazne içinde önceki uygulamadan kalan gübre bulunmamalı, diskler ve kanatlar temiz olmalı, hareketli parçalar sıkışmadan çalışmalıdır. Paslanmış, eğilmiş veya aşınmış kanatlar dağılım düzenini bozabileceği için gözden geçirilmelidir.
Makinenin traktöre bağlantısı da doğru yapılmalıdır. Serpme disklerinin yere paralel konumda olması, makinenin sağa veya sola yatmaması ve kuyruk mili bağlantısının uygun çalışma yüksekliğinde bulunması gerekir. Dengesiz duran bir makinede sürgü açıklığı doğru olsa bile gübre tarlaya eşit yayılmayabilir.
Kullanılacak gübrenin yapısı da ayar öncesinde incelenmelidir. Granül boyutu, nem oranı, yoğunluk ve akışkanlık; aynı makinede elde edilen dağılımı değiştirebilir. Bu nedenle farklı bir gübre çeşidine geçildiğinde daha önce kullanılan ayar doğrudan uygulanmamalı, yeniden kontrol edilmelidir.
Gübre Miktarı ve Sürgü Açıklığı Nasıl Belirlenir?
Hedef gübre miktarı belirlenirken dekara uygulanacak doz, makinenin çalışma genişliği ve traktörün ilerleme hızı birlikte değerlendirilir. Sürgü ne kadar açılırsa gübre akışı genellikle o kadar artar; ancak yalnızca göz kararıyla yapılan açıklık ayarı güvenilir sonuç vermez. Makinenin ayar tablosu varsa öncelikle üretici önerileri dikkate alınmalıdır.
Uygulama miktarını kontrol etmenin pratik yollarından biri, belirli bir süre veya mesafe boyunca akan gübreyi tartmaktır. Makine sabit bir devirde çalıştırılır, çıkıştan gelen gübre kontrollü biçimde toplanır ve tartılır. Elde edilen değer, hedeflenen dozla karşılaştırılarak sürgü açıklığı kademeli şekilde artırılır veya azaltılır.
Bu kontrolde traktör motor devrinin ve ilerleme hızının uygulama boyunca sabit tutulması gerekir. Hız değiştiğinde birim alana düşen gübre miktarı da değişir. Kalibrasyon sırasında kullanılan gübrenin tarlada uygulanacak gübreyle aynı olması, ölçümün gerçeğe daha yakın olmasını sağlar.
Çalışma Genişliği ve İlerleme Hızının Ayarlanması
Gübre serpme makinesinin çalışma genişliği, gübrenin disklerden hangi mesafeye yayıldığına göre belirlenir. Makinenin kapasitesi yüksek görünse bile kenarlarda yeterli örtüşme sağlanmıyorsa tarlada şeritler halinde farklı gübre yoğunlukları oluşabilir. Bu nedenle çalışma genişliği, yalnızca üretici beyanına göre değil, uygulama koşullarına göre de kontrol edilmelidir.
İlerleme hızı, dağıtım miktarını doğrudan etkileyen temel unsurlardan biridir. Traktör daha hızlı ilerlediğinde aynı sürede daha geniş alan geçilir ve dekara düşen gübre miktarı azalabilir. Daha yavaş ilerlemede ise bunun tersi gerçekleşir. Uygulama sırasında seçilen hızın sabit tutulması, homojenlik bakımından sürgü ayarı kadar önemlidir.
Tarlanın şekli, eğimi ve yüzey koşulları da çalışma hızını etkileyebilir. Engebeli veya eğimli arazilerde güvenli ve sabit bir hız seçilmeli, makine ani hızlanma ve yavaşlamalara maruz bırakılmamalıdır. Dönüşlerde gübre akışını kesmek veya kontrollü biçimde azaltmak, tarla başlarında aşırı gübre birikmesini önlemeye yardımcı olur.
Dağılımın Homojenliği Nasıl Kontrol Edilir?
Ayarın doğru olup olmadığını anlamanın en güvenilir yollarından biri, tarlada dağılım kontrolü yapmaktır. Bunun için makinenin geçiş hattına uygun aralıklarla toplama kapları veya düz tepsiler yerleştirilerek uygulama yapılabilir. Kaplarda biriken gübre miktarları karşılaştırıldığında dağılımın merkezde, sağda ve solda nasıl değiştiği görülür.
Toplama kaplarından birinde belirgin biçimde fazla, diğerinde az gübre bulunuyorsa makinenin çalışma genişliği, disk kanatlarının konumu veya makinenin yatay dengesi yeniden incelenmelidir. Dağılımın bir tarafa kayması, makinenin traktöre göre eğik durmasından ya da disk ve kanatlarda oluşan farklılıklardan kaynaklanabilir.
Kontrol yalnızca tek bir noktada yapılmamalıdır. Farklı tarla koşullarında veya farklı gübre partilerinde sonuç değişebileceğinden, uygulama sırasında gözlem sürdürülmelidir. Homojen bir görünüm elde edilmesi önemli olsa da kesin değerlendirme için ölçüm sonuçları, hedeflenen doz ve çalışma genişliğiyle birlikte ele alınmalıdır.
Farklı Gübre Türlerinde Ayar Değişiklikleri
Granül gübreler genellikle belirli bir akış düzenine sahip olsa da granül büyüklüğü ve yoğunluğu değiştikçe serpme mesafesi de değişebilir. İnce taneli ürünler daha kısa mesafeye düşebilirken, iri ve yoğun granüller disklerden daha uzağa taşınabilir. Bu nedenle aynı sürgü açıklığı farklı ürünlerde aynı dekara uygulama miktarını vermeyebilir.
Nemlenmiş veya topaklanmış gübrelerde akış düzensizleşebilir. Hazne içindeki ürün sürgüye düzenli ulaşmadığında makine bir süre fazla, bir süre az gübre atabilir. Uygulama öncesinde gübrenin kuru ve akışkan durumda olması, haznenin aşırı doldurulmaması ve topakların temizlenmesi daha dengeli bir çalışma sağlar.
Ayar tamamlandıktan sonra çalışma sırasında makine sık sık kontrol edilmelidir. Haznede gübre azaldıkça akış biçimi değişebilir, kuyruk mili devrindeki farklılıklar serpme mesafesini etkileyebilir ve kanatlarda biriken ürün dağılımı bozabilir. Doğru ayar, yalnızca tarlaya çıkmadan önce yapılan bir işlem değil, uygulama boyunca izlenmesi gereken bir çalışma sürecidir.