Gübre serpme makinesinin tarlaya düzensiz gübre atması, verim kaybına, bazı bölgelerde aşırı besin birikimine ve bazı alanlarda yetersiz gübrelemeye yol açabilir. Bu sorun çoğu zaman tek bir arızadan değil; makinenin ayarları, gübrenin fiziksel özellikleri, kullanım koşulları ve bakım eksikliklerinin birlikte etkisinden kaynaklanır. Düzensiz dağılımın nedenini doğru belirlemek, hem gübre maliyetini kontrol altında tutmak hem de bitkinin ihtiyaç duyduğu besinleri dengeli biçimde almasını sağlamak açısından önemlidir.
Gübre Serpme Makinesi Ayarlarının Yanlış Yapılması
Gübre serpme makinelerinde dağıtım genişliği, uygulama miktarı, traktör ilerleme hızı ve disk dönüş devri birbiriyle bağlantılıdır. Bu ayarlardan biri değiştirildiğinde diğerlerinin de yeniden kontrol edilmesi gerekir. Özellikle makine kalibrasyon yapılmadan kullanılırsa, hedeflenen miktar ile tarlaya bırakılan gerçek miktar arasında ciddi fark oluşabilir.
İlerleme hızının artması, birim alana düşen gübre miktarını azaltabilir; hızın düşmesi ise aynı alana gereğinden fazla gübre atılmasına neden olabilir. Benzer şekilde, kuyruk mili devrinin üretici tavsiyesinden farklı olması dağılım mesafesini ve serpme desenini değiştirir. Bu nedenle traktör devri ve çalışma hızı, uygulama boyunca mümkün olduğunca sabit tutulmalıdır.
Makine ayarı yapılırken yalnızca hazne üzerindeki skalaya güvenmek doğru değildir. Gübre çeşidi, tanecik büyüklüğü, nem oranı ve yoğunluk gibi özellikler akış miktarını etkiler. Uygulama öncesinde kısa bir kalibrasyon denemesi yapılarak belirli sürede çıkan gübre tartılmalı, elde edilen değer hedef dozla karşılaştırılmalı ve gerekli ayarlar buna göre yapılmalıdır.
Gübrenin Nemlenmesi ve Topaklanması
Nemlenmiş gübre, hazne içinde serbestçe akmak yerine köprüleşebilir veya büyük topaklar hâlinde aşağı düşebilir. Bu durum, besleme açıklığından makineye geçen gübre miktarının sürekli değişmesine yol açar. Sonuç olarak bazı anlarda fazla, bazı anlarda ise yetersiz gübre atılır ve tarlada düzensiz bir serpme deseni oluşur.
Topaklanan gübre disk üzerine eşit biçimde dağılmadığında, disklerin bir tarafına daha fazla yük binebilir. Bu da sağa ve sola atış mesafelerinin farklılaşmasına neden olur. Ayrıca sert parçalar, ayar kapaklarının hareketini kısıtlayarak akışın tamamen kesilmesine veya aniden artmasına yol açabilir.
Gübrenin kuru ve uygun koşullarda depolanması bu sorunu azaltır. Hazneye doldurmadan önce topaklar kontrol edilmeli, gerekiyorsa gübre elekten geçirilerek iri parçalar ayrılmalıdır. Ancak bu işlem sırasında ürünün yapısının bozulmamasına dikkat edilmelidir; kırılan ve aşırı tozlaşan gübre de serpme düzenini olumsuz etkileyebilir.
Disk, Kanat ve Besleme Mekanizmasındaki Aşınmalar
Serpme diskleri, kanatlar ve besleme parçaları zamanla aşınır. Kanatların boyunun kısalması, bağlantı noktalarının gevşemesi veya yüzeylerin şekil değiştirmesi, gübrenin disk üzerinde farklı noktalardan fırlamasına neden olur. Böyle bir durumda makine aynı ayarda çalışsa bile önceki dönemlerdeki dağılım performansını göstermeyebilir.
Disklerin eğilmesi ya da merkezden kaçık dönmesi, gübrenin sağa ve sola eşit yayılmasını engeller. Kanatların farklı uzunlukta olması da atış mesafeleri arasında fark oluşturur. Özellikle tarlada belirgin şeritler, boşluklar veya bir tarafta yoğunlaşan gübre görülüyorsa mekanik parçaların fiziksel durumu ayrıntılı biçimde incelenmelidir.
Bakım sırasında disk ve kanat bağlantıları kontrol edilmeli, gevşek civatalar sıkılmalı ve aşınmış parçalar üreticiye uygun yenileriyle değiştirilmelidir. Parçaların yalnızca bir tanesini değiştirmek yerine karşılıklı çalışan elemanların uyumuna dikkat edilmelidir. Aksi hâlde yeni parça ile eski parça arasındaki ölçü farkı, düzensiz dağılımı sürdürebilir.
Traktör Kullanımı ve Çalışma Koşullarının Etkisi
Makinenin tarladaki hareketi sabit değilse gübre dağılımı da düzenli olmaz. Ani hızlanma, yavaşlama, dönüşler ve eğimli arazide yapılan çalışma, birim alana düşen gübre miktarını değiştirir. Özellikle arazi eğimi arttıkça gübrenin hazne içinde bir tarafa yığılması, besleme açıklıklarının farklı miktarda ürün almasına yol açabilir.
Kuyruk milinin düzensiz çalışması da disklerin dönüş hızını etkiler. Traktör motor devri sürekli değiştiğinde atış genişliği ve parçacıkların fırlama hızı aynı kalmaz. Bu nedenle uygulama sırasında uygun vites seçilmeli, motor devri sabit tutulmalı ve mümkün olduğunca düzgün bir hat üzerinde ilerlenmelidir.
Rüzgâr, hafif gübre taneciklerini hedeflenen bölgeden uzaklaştırabilir. Yan rüzgâr özellikle geniş çalışma mesafelerinde sağ ve sol taraftaki dağılımın farklılaşmasına neden olur. Kuvvetli rüzgâr bulunan günlerde uygulamayı ertelemek, serpme genişliğini azaltmak veya makinenin ayarlarını çevre koşullarına göre yeniden düzenlemek daha doğru sonuç verir.
Kalibrasyon ve Dağılım Kontrolünün İhmal Edilmesi
Kalibrasyon yapılmadan çalışmak, makinenin gerçekte ne kadar gübre attığının bilinmemesine yol açar. Hazne üzerindeki ayar numaraları her gübre çeşidi için aynı sonucu vermez. Bu nedenle yeni bir ürün kullanıldığında, uygulama miktarı değiştirildiğinde veya makine bakımdan çıktığında kalibrasyon yeniden yapılmalıdır.
Dağılım kontrolü için tarlada belirli aralıklarla deneme şeritleri oluşturulabilir. Bu şeritlerde toplanan gübre miktarı karşılaştırılarak makinenin merkezde, sağda ve solda nasıl çalıştığı görülebilir. Bir tarafta sürekli yığılma veya diğer tarafta belirgin eksiklik varsa disk ayarı, kanat konumu, makine yüksekliği ve ilerleme koşulları yeniden değerlendirilmelidir.
Düzenli kontrol yalnızca sorun ortaya çıktığında yapılmamalıdır. Her sezon başında, gübre değişiminde ve çalışma koşullarında önemli bir farklılık olduğunda kısa bir test uygulaması yapılması faydalıdır. Böylece küçük ayar hataları erken fark edilir, gereksiz gübre tüketimi önlenir ve tarlada daha dengeli bir besin dağılımı sağlanır.