Gübre serpme makinesi şaftından gelen sesler, çoğu zaman dönen parçalar arasındaki uyumsuzluk, yağlama eksikliği veya bağlantı sorunları hakkında erken uyarı verir. Sesin ne zaman ortaya çıktığı, motor devriyle birlikte değişip değişmediği ve makinenin yük altındaki davranışı doğru teşhis için önemlidir. Sorunu büyümeden belirlemek, hem çalışma verimliliğini korur hem de daha pahalı parça hasarlarının önüne geçer.
Yetersiz Yağlama ve Rulman Aşınması
Şaft bölgesinden gelen ince uğultu, sürtünme veya kuru çalışma seslerinin yaygın nedenlerinden biri yetersiz yağlamadır. Rulmanlar, yataklar ve hareketli bağlantılar uygun miktarda yağ almadığında metal yüzeyler arasındaki sürtünme artar. Bu durum ilk aşamada yalnızca ses değişikliği olarak fark edilse de ilerleyen süreçte ısınma ve dönme direnci oluşturabilir.
Rulman aşınması genellikle sesin makine çalıştıkça belirginleşmesiyle kendini gösterir. Özellikle sürekli uğultu, düzensiz tıkırtı veya dönme hızına bağlı vınlama varsa rulmanların durumu kontrol edilmelidir. Şaft çevresinde aşırı ısınma, gres kaçağı ya da metal tozu görülmesi de aşınmayı destekleyen belirtilerdir.
Bakım sırasında üreticinin önerdiği yağlama noktaları ve uygun gres türü dikkate alınmalıdır. Gereğinden fazla yağ kullanmak da keçelere zarar verebileceği için yağlama işlemi ölçülü yapılmalıdır. Rulmanda boşluk oluşmuşsa yalnızca yağ eklemek sorunu çözmez; parçanın değiştirilmesi ve yatak yuvasının da incelenmesi gerekir.
Şaft Hizasındaki Bozukluklar
Şaftın motor, redüktör veya makine gövdesiyle aynı eksende çalışmaması, titreşimle birlikte vuruntu ve uğultuya neden olabilir. Hiza bozukluğu; montaj hatasından, şase deformasyonundan, gevşeyen bağlantılardan veya uzun süreli darbelerden kaynaklanabilir. Şaft dönerken oluşan küçük bir eksen kaçıklığı bile yüksek devirde belirgin bir mekanik sese dönüşebilir.
Hizalama problemi bulunan makinelerde titreşim genellikle belirli bir devir aralığında artar. Şaftın çevresindeki koruyucu muhafazaya temas izleri, bağlantı flanşlarında düzensiz aşınma veya kaplin üzerinde bir tarafa yığılmış izler bu soruna işaret edebilir. Makine boşta sessiz çalışırken gübre yükü altında sesin artması da eksen uyumsuzluğunun belirtisi olabilir.
Kontrol sırasında makine tamamen durdurulmalı ve enerji bağlantısı kesilmelidir. Bağlantı noktaları, kaplinler ve şase üzerindeki sabitleme elemanları incelenerek gevşeklik giderilmelidir. Hiza ayarı göz kararı yapılmamalı; uygun ölçüm yöntemiyle şaftların aynı doğrultuda çalıştığından emin olunmalıdır.
Gevşek Bağlantılar ve Hasarlı Kaplinler
Şaft sistemindeki cıvata, somun, pim veya kaplin bağlantılarının gevşemesi ritmik tıkırtı ve vurma sesi oluşturabilir. Dönüş sırasında boşluk yapan bağlantı elemanları, şaftın her turunda benzer bir ses çıkarabilir. Bu tür sesler özellikle makine ilk çalıştırıldığında veya yük değiştiğinde daha belirgin hale gelir.
Kaplin lastiğinin yıpranması, bağlantı piminin aşınması ya da kama yuvasının genişlemesi de güç aktarımını düzensizleştirir. Şaft dönmeye devam etse bile hareket, aktarılan parçaya gecikmeli veya darbeli biçimde iletilebilir. Bunun sonucunda sesin yanı sıra serpme düzeninde dalgalanma ve makine gövdesinde sarsıntı görülebilir.
Bağlantı elemanları kontrol edilirken yalnızca sıkılıklarına bakmak yeterli değildir. Aşınmış pimler, ovalleşmiş delikler, çatlamış kaplin parçaları ve deforme olmuş kamalar yenilenmelidir. Hasarlı bir bağlantıyı daha fazla sıkarak kullanmaya devam etmek, şaftın veya redüktör çıkışının zarar görmesine yol açabilir.
Yabancı Cisim, Gübre Birikimi ve Koruyucu Teması
Gübre serpme makinelerinde nemli gübre, taş, tel veya sertleşmiş malzeme şaft ve çevresindeki hareketli bölgelere ulaşabilir. Bu cisimler dönen parçaya temas ettiğinde aralıklı sürtme, takılma veya metalik çarpma sesleri meydana gelir. Gübre kalıntılarının zamanla sertleşmesi de balansı bozarak titreşim ve düzensiz ses oluşturabilir.
Şaft muhafazası, döner diskler ve bağlantı çevresi düzenli olarak temizlenmelidir. Temizlik yapılmadığında biriken malzeme, hareketli parçaların çalışma boşluğunu azaltabilir. Koruyucu muhafazanın eğilmesi veya yerinden oynaması halinde şaft normal çalışsa bile yüzeye sürterek sürekli bir ses çıkarabilir.
Kontrol ve temizlik işlemi makine tamamen durduktan, kuyruk mili ayrıldıktan ve tüm hareketli parçalar hareketsiz kaldıktan sonra yapılmalıdır. Sıkışan cisimleri elle veya çalışan makine üzerinde çıkarmaya çalışmak ciddi yaralanma riski taşır. Temizlik sonrasında muhafazanın sabitlemesi, dönme boşluğu ve şaftın serbest hareketi yeniden kontrol edilmelidir.
Aşırı Yük, Dengesiz Dönüş ve Şaft Hasarı
Gübre serpme makinesinin kapasitesinin üzerinde doldurulması veya malzemenin haznede dengesiz dağılması, şaft sistemine normalden fazla yük bindirir. Bu durumda derin uğultu, zorlanma sesi ve devir değişimleri görülebilir. Şaftın taşıdığı yük arttıkça motor ya da traktör zorlanabilir ve titreşimler daha geniş bir alana yayılabilir.
Eğilmiş şaft, çatlak mil, bozulmuş kama yatağı veya hasarlı dişli gibi sorunlar da sesin kaynağı olabilir. Şaftta gözle fark edilmeyen küçük bir eğrilik, yüksek hızda merkezkaç etkisiyle belirginleşir. Sesin her çalışma döngüsünde aynı noktada tekrarlanması, mekanik yüzeydeki hasarın incelenmesini gerektirir.
Ses yük altında artıyor, makinede belirgin titreşim oluşuyor veya şaft çevresinde ısınma görülüyorsa çalışma sürdürülmemelidir. Makine durdurularak şaft, kaplin, rulman ve redüktör bağlantıları uzman bir teknisyen tarafından değerlendirilmelidir. Arızalı parçaların uygun olmayan yöntemlerle düzeltilmesi yerine üretici teknik değerlerine uygun onarım veya değişim tercih edilmelidir.