Gübre serpme makinesi diskinde dengesiz dönüş, gübrenin tarlaya eşit dağılmasını engelleyerek hem ürün gelişimini hem de gübre kullanım verimliliğini olumsuz etkileyebilir. Diskin bir tarafa fazla yüklenmesi, titreşim oluşması veya dönüş hızının sürekli değişmesi; mekanik aşınma, yanlış ayar, yabancı madde birikimi ve aktarma sistemi arızaları gibi farklı nedenlerden kaynaklanır. Sorunu doğru tespit etmek için makineyi güvenli biçimde durdurmak, diski ve bağlantılı parçaları adım adım kontrol etmek gerekir.
Dengesiz Dönüşün Belirtileri ve İlk Kontroller
Diskteki dengesiz dönüş çoğunlukla gözle fark edilen yalpalama, artan titreşim, düzensiz ses veya gübrenin bir tarafa yoğun biçimde atılmasıyla kendini gösterir. Bazı durumlarda disk normal hızına ulaşamaz ya da çalışma sırasında ritmik biçimde hızlanıp yavaşlar. Bu belirtiler, sorunun yalnızca diskten değil, makinenin hareket aktarımından da kaynaklanabileceğini gösterir.
İlk kontrol öncesinde traktörün motoru durdurulmalı, kuyruk mili devreden çıkarılmalı ve tüm hareketli parçaların tamamen durması beklenmelidir. Disk üzerinde gübre kalıntısı, taş, tel veya kurumuş malzeme bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Temizlik sırasında elin sıkışabileceği bölgelere doğrudan müdahale etmek yerine uygun ekipman kullanılmalıdır.
Disk elle yavaşça çevrildiğinde belirgin bir direnç, takılma veya yana doğru salınım hissediliyorsa bağlantı noktaları kontrol edilmelidir. Sorun yalnızca gübre yüklüyken ortaya çıkıyorsa yük dağılımı ve haznenin akışı da değerlendirilmelidir. Boşta düzgün çalışan ancak yük altında dengesizleşen disk, çoğunlukla yatak, mil veya aktarma sistemi üzerinde daha ayrıntılı inceleme gerektirir.
Disk, Kanat ve Bağlantı Elemanlarının İncelenmesi
Diskin eğilmesi, yüzeydeki deformasyonlar veya üretim toleranslarının bozulması dengesiz dönüşün temel nedenleri arasında yer alır. Düz bir zeminde yapılan görsel kontrol, diskin bir bölümünün diğerinden daha yüksek veya alçak olup olmadığını anlamaya yardımcı olur. Eğilmiş bir disk, çalışma sırasında hem titreşim üretir hem de gübreyi farklı mesafelere savurur.
Disk üzerindeki kanatların aynı açıya sahip olması ve doğru sırayla bağlanması gerekir. Kanatlardan birinin gevşemesi, eğilmesi veya diğerlerinden farklı konumda durması ağırlık merkezini değiştirir. Kanat bağlantı cıvataları uygun biçimde sıkılmalı, ancak aşırı sıkma nedeniyle parçaların gerilime maruz kalmasına da izin verilmemelidir.
Disk göbeği, flanş ve bağlantı cıvatalarında çatlak, boşluk veya aşınma görülürse makine çalıştırılmamalıdır. Geçici olarak tel, kaynak artığı veya uygun olmayan cıvata kullanmak sorunu büyütebilir. Hasarlı parçalar, makinenin modeline uygun ve dayanımı doğrulanmış parçalarla değiştirilmelidir.
Yatak ve Mil Arızalarının Giderilmesi
Diskin düzgün dönmesini sağlayan yataklarda aşınma veya yağlama eksikliği varsa disk yana doğru oynayabilir. Yatak boşluğu arttıkça dönüş sırasında titreşim belirginleşir ve yük altındaki dengesizlik daha fazla hissedilir. Yatak çevresinde aşırı ısınma, metalik ses veya gres kaçağı bulunması bu ihtimali güçlendirir.
Milin eğrilmesi de diskin merkezden kaçmasına neden olabilir. Mil kontrol edilirken yüzeyde aşınma izleri, paslanma, darbe noktaları ve bağlantı bölgesinde gevşeklik aranmalıdır. Mil yatağa tam oturmuyorsa yalnızca cıvataları sıkmak kalıcı çözüm sağlamaz; ilgili parçaların ölçü ve hizalama bakımından birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Yatak değişiminde uygun yağ keçeleri ve doğru montaj yönü kullanılmalıdır. Yeni yatağın zorlanarak yerine çakılması, iç bilezik yerine dış bileziğe kuvvet uygulanması veya eksen kaçıklığının göz ardı edilmesi kısa sürede yeniden arızaya yol açabilir. Montaj tamamlandıktan sonra disk önce boşta, düşük devirde ve kontrollü biçimde test edilmelidir.
Kuyruk Mili ve Aktarma Sisteminin Kontrolü
Diskin dönüşü traktörün kuyruk milinden alınan hareketle sağlanıyorsa şaft, mafsal, dişli kutusu ve zincir gibi aktarma elemanları da incelenmelidir. Şaftta eğrilik, mafsallarda boşluk veya koruyucu muhafazada sürtme bulunması dönüşün kesintili olmasına neden olabilir. Bu tür arızalar yalnızca diskin değil, traktörün aktarma sisteminin de zorlanmasına yol açar.
Dişli kutusunda düşük yağ seviyesi, aşınmış dişliler veya yanlış ayarlanmış rulmanlar ses ve titreşim oluşturabilir. Zincirli sistemlerde zincirin fazla gevşek ya da aşırı gergin olması, hareketin diske düzensiz iletilmesine neden olur. Kontroller, üretici tarafından belirtilen boşluk ve yağlama koşulları dikkate alınarak yapılmalıdır.
Kuyruk mili devri çalışma sırasında gereğinden fazla değiştiriliyorsa disk dönüşü de kararsız hale gelir. Traktör motor devri sabit tutulmalı ve makinenin önerilen çalışma devri aşılmamalıdır. Aktarma parçalarında belirgin aşınma veya kırılma varsa onarım, deneyimli bir servis teknisyeni tarafından gerçekleştirilmelidir.
Gübre Akışı ve Çalışma Ayarlarının Düzeltilmesi
Disk mekanik olarak sağlam olsa bile haznedeki gübrenin tek tarafa yığılması dengesiz dönüş hissi oluşturabilir. Nemlenmiş, topaklanmış veya yabancı madde içeren gübre çıkış ağzında düzensiz akışa neden olur. Hazne ve akış kanalları temizlenmeli, gübrenin serbest biçimde ilerlemesini engelleyen birikintiler giderilmelidir.
Makine düz zeminde ve uygun çalışma yüksekliğinde kullanılmalıdır. Bir tarafa eğimli çalışma, özellikle hazne seviyesi düşükken gübrenin diske eşit ulaşmasını engelleyebilir. Ayrıca disk kanatlarının ayarı, gübre türüne ve istenen serpme genişliğine uygun olmalıdır; yanlış ayar, mekanik bir arıza olmadığı halde dağılımı dengesiz gösterebilir.
Onarım ve ayarlardan sonra deneme çalışması küçük bir alanda yapılmalıdır. Diskin sesi, titreşimi, dönüş kararlılığı ve gübrenin iki yana dağılımı gözlemlenmelidir. Sorun devam ederse makine zorlanmadan durdurulmalı; disk, mil ve aktarma sistemi birlikte incelenerek arızanın kaynağı kesinleştirilmelidir.